"Cú hích" phân cấp giải phóng mặt bằng về cấp xã: khi quyền lực đi đôi với áp lực và lời giải từ công nghệ số

[nguyentheanh]

"Cú hích" phân cấp giải phóng mặt bằng về cấp xã: khi quyền lực đi đôi với áp lực và lời giải từ công nghệ số

Tóm tắt (Abstract): Nghị định số 151/2025/NĐ-CP đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong quản trị đất đai tại Việt Nam thông qua việc phân định lại thẩm quyền chính quyền 02 cấp. Kể từ ngày 01/7/2025, vai trò chủ chốt trong công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) được chuyển giao trực tiếp từ UBND cấp huyện về Chủ tịch UBND cấp xã. Bài viết tập trung phân tích sâu các nhóm thẩm quyền mới của cấp xã bao gồm: ban hành thông báo, quyết định thu hồi đất và phê duyệt phương án bồi thường. Đồng thời, nghiên cứu nhận diện những cơ hội đột phá về tiến độ dự án song hành cùng thách thức cực lớn về năng lực thực thi của bộ máy cơ sở. Từ đó, tác giả đề xuất lộ trình chuyển đổi số quy trình GPMB bằng Phần mềm GPMB GXD nhằm bảo đảm an toàn pháp lý cho cán bộ và quyền lợi tối đa cho người dân.
Từ khóa (Keyword): Nghị định 151/2025/NĐ-CP; Phân cấp GPMB; Chủ tịch UBND cấp xã; Phần mềm GPMB GXD.

1. Sự chuyển dịch thẩm quyền mang tính lịch sử từ ngày 01/7/2025
Trước ngày 01/7/2025, thẩm quyền thu hồi đất và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (BT, HT, TĐC) thuộc về UBND cấp huyện. Tuy nhiên, từ sau sáp nhập chính quyền 2 cấp, theo quy định tại Điều 5 Nghị định số 151/2025/NĐ-CP, một khối lượng lớn công việc chuyên môn và trách nhiệm pháp lý đã được chuyển giao cho Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện. Đây không chỉ là sự thay đổi về mặt thủ tục hành chính mà là sự "trao quyền" triệt để nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của chính quyền địa phương trong thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về đất đai.

2. Danh mục "quyền lực" mới của Chủ tịch UBND cấp xã
Dưới cơ chế của Nghị định 151/2025/NĐ-CP, Chủ tịch UBND cấp xã nắm giữ những thẩm quyền quan trọng bậc nhất trong chu trình 16 bước thu hồi đất:

• Ban hành Thông báo thu hồi đất: Thực hiện theo điểm a khoản 2 Điều 87 Luật Đất đai.
• Ban hành Quyết định thu hồi đất: Áp dụng cho các trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh và phát triển KT-XH vì lợi ích quốc gia, công cộng.
• Phê duyệt phương án BT, HT, TĐC: Đây là khâu then chốt nhất, quyết định số tiền người dân nhận được và quỹ đất tái định cư.
• Thẩm quyền về cưỡng chế: Ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc, quyết định cưỡng chế thực hiện kiểm đếm và cưỡng chế thu hồi đất.
• Xác định giá đất cụ thể: Chủ trì xác định giá đất cụ thể để làm căn cứ lập phương án bồi thường.

3. Cơ hội "từ dưới lên": Rút ngắn đường đi của hồ sơ
Việc phân cấp này mang lại cơ hội "khai sáng" cho tiến độ các dự án đầu tư công:

• Xóa bỏ độ trễ hành chính: Hồ sơ không còn phải "chờ" trình lên cấp huyện thẩm định và ký duyệt, giúp rút ngắn từ 30% đến 40% thời gian luân chuyển văn bản.
• Sát thực tế, thuận lòng dân: UBND cấp xã là nơi nắm rõ nhất nguồn gốc đất và tâm tư của từng hộ gia đình. Việc trực tiếp đối thoại và phê duyệt tại xã giúp công tác "Dân vận khéo" đạt hiệu quả cao hơn, tạo sự đồng thuận nhanh chóng.
• Thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công: GPMB được khơi thông từ cấp cơ sở là chìa khóa để đạt mốc giải ngân 95% kế hoạch đề ra.

4. Thách thức nghiệt ngã: Áp lực lên vai đội ngũ cán bộ cơ sở
Tuy nhiên, "quyền lực" luôn đi kèm với rủi ro pháp lý cực lớn:

• Năng lực chuyên môn chưa tương xứng: Cán bộ địa chính xã vốn đã kiêm nhiệm nhiều việc, nay phải gánh thêm trọng trách lập dự toán, áp đơn giá, lập & thẩm định hồ sơ kỹ thuật phức tạp.
• Rủi ro pháp lý và trách nhiệm hình sự: Sai một ô Excel, nhầm một hệ số bồi thường có thể dẫn đến khiếu kiện kéo dài, có thể đến 5-10 năm, thậm chí cán bộ phải đối mặt với nguy cơ bị kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm.
• Thiếu công cụ hỗ trợ chuyên nghiệp: Nếu vẫn giữ cách làm thủ công, viết biên bản tay rồi về nhập máy, cán bộ xã sẽ bị nhấn chìm trong biển dữ liệu hộ dân sau các đợt sáp nhập đơn vị hành chính.

5. Giải pháp đột phá từ Phần mềm GPMB GXD
Để giải quyết bài toán năng lực và rủi ro theo Nghị định 151, việc ứng dụng Phần mềm GPMB GXD là lộ trình nên được thực hiện:

• Số hóa quy trình 16 bước: Phần mềm giúp chuẩn hóa toàn bộ hệ thống biểu mẫu từ Thông báo thu hồi đến Quyết định phê duyệt theo đúng quy định hiện hành.
• Cơ chế "2 trong 1" thần tốc: Cho phép viết biên bản, nhập số liệu kiểm đếm và lập dự toán ngay tại hiện trường thông qua kết nối ứng dụng AppSheet, phần mềm chạy trên nền Excel (kết quả tạo ra file phương án trên Excel) giúp dữ liệu thông suốt, sạch, sống, đúng, đủ và ít lỗi.
• Lá chắn bảo vệ cán bộ: Các thuật toán được thiết lập chuẩn theo quy định pháp luật giúp hạn chế tối đa các sai sót số học, tạo ra bộ hồ sơ "audit-ready" (sẵn sàng cho giải trình, thanh kiểm tra).

KẾT LUẬN VÀ LỜI KHUYÊN ÁP DỤNG
1. Tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp xây dựng:

• Chủ động phối hợp với UBND cấp xã ngay từ bước khảo sát để hỗ trợ dữ liệu kỹ thuật, tránh tình trạng hồ sơ bị tắc nghẽn do năng lực cán bộ cơ sở còn yếu và thiếu.
• Đầu tư trang bị phần mềm GPMB GXD cho bộ phận GPMB của dự án để chuẩn hóa dữ liệu bồi thường đồng bộ với chính quyền địa phương.
• Tổ chức hoặc cử các nhân viên tham gia các khóa học phổ biến chuyên môn, nghiệp vụ và thực hành phần mềm GPMB GXD.

2. Các kỹ sư, nhân viên, cá nhân tham gia dự án:

• Hãy biến công nghệ thành "trợ lý" để bảo vệ uy tín cá nhân. Nắm chắc nghiệp vụ thực chiến và cách vận hành phần mềm để giảm bớt áp lực trực đêm rà soát hồ sơ.
• Nâng cao kỹ năng dân vận, nói chuyện bằng những con số minh bạch xuất ra từ phần mềm để tạo niềm tin cho người dân.
• Tham gia các khóa học phổ biến chuyên môn, nghiệp vụ và thực hành phần mềm GPMB GXD do Công ty CP Giá Xây Dựng tổ chức, để vừa nắm bắt cách sử dụng phần mềm, vừa nắm vững chuyên môn, nghiệp vụ, quy định pháp luật liên quan công việc.

3. Các bạn sinh viên:

• Nghiên cứu kỹ các quy định pháp luật về đất đai, chế độ, chính sách đền bù, bồi thường, hỗ trợ tái định cư, GPMB; nghiên cứu Nghị định 151/2025/NĐ-CP để hiểu về xu hướng phân cấp trong ngành đất đai. Đây là cơ hội nghề nghiệp rất lớn tại các đơn vị tư vấn GPMB và chính quyền cơ sở trong tương lai.
• Tiếp cận sớm các phần mềm chuyên ngành, thành thạo các chức năng, nút lệnh, am hiểu về cơ sở dữ liệu giá, định mức... để trang bị kỹ năng số hóa dữ liệu bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
• Trang bị kiến thức nền tảng chuyên môn, quy định pháp luật để sẵn sàng ứng tuyển các cơ hội tuyển dụng (hiện các đơn vị đăng tin tuyển dụng nhân viên GPMB khá nhiều, mà ít nhân sự ứng tuyển).

4. Các tổ chức, cá nhân khác:

• Người dân có quyền yêu cầu sự minh bạch và công khai thông tin bồi thường theo Luật Đất đai 2024. Hãy ủng hộ chính quyền xã khi họ thực hiện công tác bồi thường nhanh chóng, chính xác bằng công nghệ.

5. Công ty Giá Xây Dựng (GXD):

• Cần khẩn trương đóng gói "Gói giải pháp PM GPMB GXD" bao gồm phần mềm, tài liệu hướng dẫn, dữ liệu hộ dân mẫu, định mức, đơn giá đền bù vật kiến trúc, cây trồng, vật nuôi và chương trình đào tạo thực chiến dành riêng cho cấp xã/phường, có cả ứng dụng AI trong phần mềm và chương trình học để tăng tốc và nâng cao năng suất làm việc.
• Hoàn thiện hệ sinh thái kết nối AppSheet để cán bộ hiện trường có thể tác nghiệp thuận tiện nhất trên mọi thiết bị di động.

Tài liệu tham khảo

1. Quốc hội (2024). Luật Đất đai số 31/2024/QH15. Hà Nội.
2. Chính phủ (2024). Nghị định số 88/2024/NĐ-CP quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Hà Nội.
3. Chính phủ (2025). Nghị định số 151/2025/NĐ-CP quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp và phân cấp trong lĩnh vực đất đai. Hà Nội.
4. Công ty Cổ phần Giá Xây Dựng (2026). Sổ tay sử dụng Phần mềm Giải phóng mặt bằng (GPMB GXD). Tài liệu nghiệp vụ, Hà Nội.

--------------------------------------------------------------------------------
Thông tin tác giả:
Ts Nguyễn Thế Anh, Chủ trì nhóm nghiên cứu và phát triển (R&D) Phần mềm Giải phóng mặt bằng (GPMB GXD) và chuyển giao giải pháp cho các Trung tâm phát triển quỹ đất, bộ phận GPMB của Chủ đầu tư...,
Admin - diễn đàn giaxaydung.vn, gxd.edu.vn, gxd.vn,
CEO - Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Giá Xây Dựng, Số 124A, phố Nguyễn Ngọc Nại, phường Phương Liệt, thành phố Hà Nội, Việt Nam.
Liên hệ qua tin nhắn FB: https://facebook.com/TSNguyenTheAnh