Pin Năng Lượng Mặt Trời Cũ, Hỏng Sau Tháo Dỡ: Nên Tái Sử Dụng Hay Thanh Lý?

[Phế Liệu Ngọc Phát]

Trong những năm gần đây, hệ thống điện năng lượng mặt trời được lắp đặt tại nhiều nhà xưởng, công trình thương mại và khu dân cư. Cùng với quá trình vận hành, bảo trì và nâng cấp hệ thống, nhu cầu tháo dỡ, thay thế các tấm pin năng lượng mặt trời cũ cũng dần xuất hiện.
Tuy nhiên, không phải tấm pin nào sau tháo dỡ cũng mất hoàn toàn giá trị sử dụng. Một số tấm vẫn có thể tái sử dụng nếu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, trong khi những tấm bị hư hỏng nặng cần được phân loại và chuyển giao cho đơn vị có khả năng tiếp nhận, xử lý phù hợp.
Vậy khi cải tạo hoặc tháo dỡ hệ thống điện mặt trời, chủ đầu tư và nhà thầu cần lưu ý những vấn đề gì?

Công nhân Ngọc Phát tháo dỡ các tấm pin năng lượng mặt trời trên mái nhà xưởng khi cải tạo hoặc nâng cấp hệ thống.

1. Những trường hợp cần tháo dỡ hoặc thay thế pin năng lượng mặt trời​

Trong quá trình sử dụng, hệ thống điện mặt trời có thể phát sinh nhu cầu thay thế tấm pin vì nhiều nguyên nhân.
Pin suy giảm hiệu suất: Sau thời gian dài vận hành, công suất phát điện có thể giảm so với ban đầu. Tuy nhiên, cần kiểm tra và đánh giá hiệu suất thực tế trước khi quyết định thay thế.
Pin bị nứt kính, hư hỏng: Các tác động cơ học, thời tiết hoặc sự cố trong quá trình vận chuyển, lắp đặt có thể làm hỏng bề mặt kính, khung hoặc các bộ phận bên trong.
Nâng cấp hệ thống điện mặt trời: Một số chủ đầu tư lựa chọn thay thế tấm pin cũ bằng loại có công suất hoặc hiệu suất cao hơn.
Cải tạo, tháo dỡ nhà xưởng: Khi sửa chữa mái nhà hoặc thay đổi công năng công trình, hệ thống điện mặt trời có thể phải tháo dỡ một phần hoặc toàn bộ.
Mỗi trường hợp cần có phương án kiểm tra, phân loại và xử lý phù hợp để hạn chế lãng phí tài nguyên.

2. Pin năng lượng mặt trời cũ có thể tái sử dụng không?​

Không phải tất cả các tấm pin đã qua sử dụng đều phải đưa đi tái chế.
Đối với những tấm pin còn nguyên vẹn, không có dấu hiệu hư hỏng nguy hiểm và vẫn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, việc tái sử dụng có thể được xem xét.
Trước khi quyết định, cần đánh giá:

• Tình trạng kính bảo vệ và khung nhôm.
• Dấu hiệu hư hỏng của hộp đấu nối, đầu nối và dây dẫn.
• Công suất và đặc tính điện thực tế.
• Khả năng cách điện và mức độ an toàn điện.
• Sự phù hợp với hệ thống dự kiến lắp đặt lại.

Việc kiểm tra cần được thực hiện bởi người có chuyên môn với thiết bị phù hợp.
Đặc biệt, những tấm pin bị nứt kính, có dấu hiệu chập điện hoặc suy giảm cách điện không nên tự ý đấu nối để tiếp tục sử dụng.

3. Pin năng lượng mặt trời bị vỡ, hỏng có còn giá trị thu hồi không?​

Một tấm pin năng lượng mặt trời thông thường có thể chứa nhiều loại vật liệu như kính, nhôm, đồng, silicon và các lớp vật liệu polymer.
Tùy theo công nghệ sản xuất, cấu tạo và tình trạng thực tế, một số thành phần có thể được thu hồi thông qua quy trình tái chế phù hợp.
Ví dụ:

• Khung nhôm: Có khả năng thu hồi làm nguyên liệu tái chế.
• Dây dẫn và một số bộ phận chứa đồng: Có thể được thu hồi sau quá trình tháo tách phù hợp.
• Kính: Có tiềm năng tái chế, nhưng việc thu hồi phụ thuộc vào công nghệ xử lý và mức độ lẫn tạp chất.
• Các thành phần khác: Có thể cần quy trình xử lý chuyên biệt.

Tuy nhiên, việc một tấm pin chứa vật liệu có giá trị không đồng nghĩa với việc có thể tự tháo tách và bán như phế liệu thông thường.
Quá trình xử lý cần xem xét cấu tạo tấm pin, rủi ro an toàn và yêu cầu pháp luật về quản lý chất thải.

4. Những lưu ý khi tháo dỡ hệ thống pin năng lượng mặt trời​

Đối với hệ thống điện mặt trời áp mái nhà xưởng hoặc công trình xây dựng, công tác tháo dỡ cần được lập kế hoạch trước khi thực hiện.
Đánh giá hiện trạng hệ thống
Kiểm tra số lượng tấm pin, sơ đồ đấu nối, tình trạng thiết bị và các vị trí có nguy cơ mất an toàn.
Bảo đảm an toàn điện
Hệ thống phải được cô lập theo quy trình kỹ thuật phù hợp. Cần lưu ý rằng tấm pin vẫn có thể tạo ra điện khi có ánh sáng, ngay cả khi đã ngắt kết nối khỏi bộ biến tần.
Bảo đảm an toàn làm việc trên cao
Với hệ thống áp mái, cần có biện pháp phòng ngừa ngã cao, kiểm soát khu vực làm việc và phương án vận chuyển tấm pin xuống mặt đất.
Phân loại sau tháo dỡ
Nên tách riêng các tấm còn khả năng sử dụng, tấm hư hỏng và những vật tư khác như khung đỡ, dây cáp, thiết bị điện.
Vận chuyển và lưu giữ phù hợp
Các tấm pin bị nứt, vỡ cần được đóng gói, cố định và lưu giữ để hạn chế phát tán mảnh vỡ hoặc gây hư hỏng thêm trong quá trình vận chuyển.
Việc tháo dỡ nên do đơn vị có chuyên môn thực hiện, không tự ý thao tác khi chưa kiểm soát đầy đủ các nguy cơ về điện và an toàn lao động.

5. Nên thanh lý hay chuyển giao tái chế pin năng lượng mặt trời cũ?​

Sau khi tháo dỡ, chủ đầu tư nên phân loại các tấm pin theo tình trạng thực tế.

Tình trạng tấm pin	Phương án xem xét
Còn nguyên vẹn, đạt yêu cầu kỹ thuật	Kiểm tra để tái sử dụng hoặc chuyển nhượng
Hiệu suất giảm nhưng vẫn an toàn	Đánh giá khả năng sử dụng cho mục đích phù hợp
Nứt kính, hư hỏng điện	Không tự ý tái sử dụng; đánh giá phương án xử lý
Hư hỏng nặng, không còn khả năng sử dụng	Chuyển giao cho đơn vị có đủ điều kiện tiếp nhận, xử lý theo phân loại chất thải

Việc xác định tấm pin thải thuộc loại chất thải nào cần căn cứ vào thành phần, tình trạng thực tế và quy định pháp luật hiện hành, không nên mặc định mọi tấm pin đều là phế liệu thông thường.
Đối với dự án có số lượng lớn, chủ đầu tư nên kiểm kê theo chủng loại, công suất, số lượng và tình trạng trước khi làm việc với đơn vị tiếp nhận.

pin năng lương mặt trời được mang về và tập kết tại bãi phế liệu Ngọc Phát​

6. Kinh nghiệm hạn chế thất thoát khi thanh lý hệ thống điện mặt trời​

Để quản lý hiệu quả tài sản thu hồi, nhà thầu và chủ đầu tư có thể thực hiện một số bước sau:

1. Lập danh sách tấm pin theo hãng sản xuất, model, công suất và số lượng.
2. Ghi nhận tình trạng thực tế trước và sau tháo dỡ.
3. Phân loại tấm pin còn khả năng tái sử dụng và tấm pin không còn sử dụng được.
4. Kiểm kê riêng khung nhôm, dây cáp, giá đỡ và các thiết bị đi kèm.
5. Làm rõ phạm vi thu gom, vận chuyển, chi phí xử lý và trách nhiệm của từng bên.
6. Lưu giữ chứng từ bàn giao, chuyển giao chất thải theo yêu cầu áp dụng.

Đặc biệt, không nên chỉ căn cứ vào số lượng tấm pin để xác định giá trị thanh lý. Tình trạng, công nghệ sản xuất, khả năng tái sử dụng và chi phí xử lý đều có thể ảnh hưởng đến giá trị thực tế.

7. Kết luận​

Việc tháo dỡ và thanh lý pin năng lượng mặt trời cũ cần được xem xét đồng thời dưới góc độ kỹ thuật, kinh tế và môi trường.
Những tấm pin còn đáp ứng yêu cầu an toàn có thể được đánh giá để tái sử dụng, trong khi các tấm hư hỏng cần được phân loại và chuyển giao theo phương án phù hợp.
Đối với các công trình điện mặt trời áp mái và nhà xưởng có số lượng tấm pin lớn, kiểm kê và lập kế hoạch xử lý ngay từ đầu sẽ giúp chủ đầu tư quản lý tài sản thu hồi tốt hơn, đồng thời hạn chế rủi ro trong quá trình tháo dỡ.
Theo kinh nghiệm của các anh chị làm trong lĩnh vực xây dựng và điện mặt trời, khi cải tạo hệ thống áp mái, khó khăn lớn nhất thường nằm ở khâu tháo dỡ, đánh giá chất lượng tấm pin hay tìm phương án xử lý sau tháo dỡ?