Thiết Kế Nhà Xưởng Đạt Tiêu Chuẩn: Những Quy Chuẩn Cần Tuân Thủ

[bicjsc]

Đầu tư xây dựng nhà xưởng không chỉ là bài toán về diện tích, kết cấu hay chi phí thi công. Một phương án thiết kế nhà xưởng còn phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về quy hoạch, xây dựng, kết cấu, phòng cháy chữa cháy, môi trường và hạ tầng kỹ thuật theo phạm vi áp dụng của từng dự án.
Đặc biệt, hệ thống quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cách tổ chức mặt bằng, khoảng cách công trình, giải pháp kết cấu, lối thoát nạn, hệ thống kỹ thuật và phương án PCCC. Nếu các yêu cầu này được xem xét quá muộn, chủ đầu tư có thể phải điều chỉnh thiết kế, thay đổi giải pháp kỹ thuật hoặc phát sinh thêm chi phí trong quá trình triển khai.
Trong thực tế, QCVN và TCVN không phải là hai khái niệm có thể sử dụng thay thế cho nhau. QCVN là quy chuẩn kỹ thuật có tính bắt buộc trong phạm vi áp dụng; còn TCVN là tiêu chuẩn kỹ thuật và việc áp dụng cần được xác định theo quy định pháp luật, hồ sơ thiết kế, yêu cầu kỹ thuật và điều kiện cụ thể của dự án.
Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “nhà xưởng cần áp dụng quy chuẩn nào?”, chủ đầu tư nên đặt câu hỏi đầy đủ hơn:
Dự án thuộc phạm vi điều chỉnh của những quy chuẩn nào, tiêu chuẩn nào được áp dụng và các yêu cầu đó ảnh hưởng như thế nào đến phương án thiết kế?
Bài viết dưới đây, BIC giúp chủ đầu tư hệ thống những nhóm quy chuẩn, tiêu chuẩn quan trọng cần xem xét khi thiết kế xây dựng nhà xưởng, đồng thời chỉ ra những nội dung cần kiểm soát trước khi triển khai dự án.

Vì Sao Chủ Đầu Tư Cần Kiểm Soát Quy Chuẩn Ngay Từ Giai Đoạn Thiết Kế?​

Tuân thủ quy chuẩn không chỉ là yêu cầu để hoàn thiện hồ sơ pháp lý. Đây còn là một phần của quá trình kiểm soát rủi ro đầu tư.

Đảm bảo cơ sở pháp lý cho dự án​

Một phương án thiết kế nhà xưởng phải phù hợp với các chỉ tiêu quy hoạch, xây dựng và yêu cầu chuyên ngành áp dụng cho khu đất và công trình.
Nếu thiết kế không phù hợp, hồ sơ có thể phải điều chỉnh trước khi tiếp tục các bước phê duyệt, thẩm định hoặc triển khai thi công.
Đặc biệt, đối với những dự án có yêu cầu về PCCC, việc thay đổi công năng hoặc giải pháp thiết kế có thể làm thay đổi các yêu cầu an toàn cháy. Bộ Xây dựng hiện cũng lưu ý rằng trường hợp cải tạo, sửa chữa làm thay đổi công năng hoặc điều kiện an toàn cháy có thể phải thực hiện điều chỉnh và thẩm định thiết kế theo quy định hiện hành.

Kiểm soát an toàn cho công trình và người sử dụng​

Các yêu cầu về tải trọng, kết cấu, thoát nạn, ngăn cháy, tiếp cận chữa cháy và hệ thống kỹ thuật đều liên quan trực tiếp đến mức độ an toàn của nhà xưởng.
Do đó, việc áp dụng đúng yêu cầu kỹ thuật ngay từ đầu giúp hạn chế tình trạng phải gia cường, cải tạo hoặc bổ sung giải pháp sau khi công trình đã thi công.

Hạn chế thiết kế thừa hoặc thiếu​

Không phải cứ thiết kế vượt yêu cầu là tốt hơn.
Một phương án quá mức cần thiết có thể làm tăng chi phí đầu tư, trong khi phương án thiếu yêu cầu có thể dẫn đến rủi ro về an toàn, pháp lý hoặc vận hành.
Bộ Xây dựng cũng đã lưu ý doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ quy chuẩn hoặc sử dụng đơn vị tư vấn PCCC có đủ năng lực ngay từ giai đoạn đầu để tránh tình trạng thiết kế thiếu an toàn hoặc thiết kế quá mức cần thiết.
Vì vậy, mục tiêu của thiết kế nhà xưởng đạt tiêu chuẩn không phải là đưa vào càng nhiều yêu cầu càng tốt, mà là xác định đúng yêu cầu áp dụng cho công trình.

Những Nhóm Quy Chuẩn, Tiêu Chuẩn Cần Quan Tâm Khi Thiết Kế Nhà Xưởng​

Tùy loại hình sản xuất, quy mô, địa điểm và đặc điểm công trình, danh mục văn bản áp dụng có thể khác nhau. Tuy nhiên, chủ đầu tư thường cần kiểm tra ít nhất các nhóm nội dung sau:

1. Quy hoạch và sử dụng đất.
2. An toàn cháy và PCCC.
3. Tải trọng và kết cấu.
4. Nền móng và điều kiện địa chất.
5. Hệ thống điện, cấp thoát nước và thông gió.
6. Môi trường và xử lý nước thải.
7. An toàn trong quá trình vận hành.
8. Các tiêu chuẩn chuyên ngành liên quan đến dây chuyền sản xuất.

1. Quy Chuẩn Về Quy Hoạch Và Tổ Chức Mặt Bằng​

Một trong những nội dung cần xác định trước khi triển khai thiết kế chi tiết là các chỉ tiêu sử dụng đất và điều kiện quy hoạch của khu đất.
QCVN 01:2021/BXD là một trong những văn bản quan trọng liên quan đến quy hoạch xây dựng. Tuy nhiên, không nên lấy một tỷ lệ mật độ, khoảng lùi hay diện tích cây xanh cố định để áp dụng cho mọi khu đất công nghiệp.
Các chỉ tiêu cụ thể cần được đối chiếu với:

• Quy hoạch được phê duyệt.
• Quy chế quản lý kiến trúc hoặc yêu cầu quản lý tại khu vực.
• Tính chất và quy mô khu đất.
• Chiều cao công trình.
• Hệ thống giao thông hiện hữu.
• Các yêu cầu riêng của khu công nghiệp hoặc địa phương.

Bộ Xây dựng cũng hướng dẫn rằng khi lập dự án đầu tư xây dựng, các thông số kỹ thuật và bố cục công trình phải bảo đảm các chỉ tiêu sử dụng đất và yêu cầu quy hoạch được phê duyệt.
Những nội dung cần kiểm tra
Trong giai đoạn lập tổng mặt bằng, chủ đầu tư cần xác định:

• Ranh giới và diện tích khu đất.
• Vị trí công trình chính và phụ trợ.
• Mật độ xây dựng.
• Khoảng lùi.
• Giao thông nội bộ.
• Khu vực xe tải, xe container.
• Bãi đỗ và khu vực phục vụ vận hành.
• Cây xanh và không gian kỹ thuật.
• Khả năng mở rộng nhà xưởng.

Đây là cơ sở để xác định diện tích xây dựng thực tế thay vì chỉ dựa vào diện tích khu đất.

2. Quy Chuẩn Về An Toàn Cháy Và PCCC​

Đối với nhà xưởng công nghiệp, PCCC là một trong những nhóm yêu cầu cần được xem xét từ rất sớm.
QCVN 06:2022/BXD về an toàn cháy cho nhà và công trình đã được Sửa đổi 1:2023. Khi thiết kế, cần đối chiếu đúng phiên bản và các quy định hiện hành có liên quan thay vì sử dụng các thông tin cũ một cách máy móc.
Phân loại công năng và nguy hiểm cháy
Đặc điểm sản xuất, vật liệu, hàng hóa và cách tổ chức không gian có thể ảnh hưởng đến yêu cầu an toàn cháy của công trình.
Do đó, ngay từ đầu cần xác định đúng:

• Công năng của từng khu vực.
• Đặc điểm sản xuất.
• Vật liệu và hàng hóa lưu trữ.
• Nguy cơ cháy và cháy nổ.
• Quy mô và chiều cao công trình.
• Giải pháp phân khoang cháy.
• Bậc chịu lửa và giới hạn chịu lửa của cấu kiện theo yêu cầu áp dụng.

Không nên mặc định rằng tất cả nhà xưởng đều áp dụng cùng một giải pháp PCCC.
Lối thoát nạn và giao thông chữa cháy
Phương án kiến trúc cần đồng thời xem xét:

• Số lượng và vị trí lối thoát nạn.
• Khoảng cách thoát nạn.
• Chiều rộng đường và cửa thoát nạn.
• Khả năng tiếp cận của lực lượng chữa cháy.
• Đường cho xe chữa cháy.
• Bãi đỗ hoặc khu vực phục vụ chữa cháy.
• Khoảng cách giữa các khối công trình.
• Giải pháp ngăn cháy và chống cháy lan.

Các thông số cụ thể phải được tính toán theo loại công trình và quy định áp dụng, không nên sử dụng một con số cố định cho mọi nhà xưởng.
PCCC phải được tham gia từ đầu
Một sai lầm thường gặp là hoàn thiện kiến trúc và kết cấu trước rồi mới bổ sung PCCC.
Cách làm này có thể khiến phương án phải điều chỉnh khi các yêu cầu về khoang cháy, thoát nạn, tiếp cận chữa cháy hoặc chịu lửa không còn phù hợp.
Bộ Xây dựng khuyến nghị các kỹ sư thiết kế liên quan đến PCCC cần tham gia ngay từ giai đoạn đầu của dự án để hạn chế thiết kế sai hoặc thiết kế quá mức cần thiết.

3. Tiêu Chuẩn Về Tải Trọng Và Kết Cấu Nhà Xưởng​

Sau khi xác định công năng và tổng mặt bằng, hệ kết cấu cần được tính toán dựa trên điều kiện thực tế của công trình.
TCVN 2737:2023 là tiêu chuẩn quan trọng về tải trọng và tác động. Trong khi đó, thiết kế kết cấu thép, bê tông cốt thép và các cấu kiện khác cần được đối chiếu với các tiêu chuẩn tương ứng đang áp dụng tại thời điểm lập hồ sơ.
Các loại tải trọng cần xem xét
Tùy công trình, hồ sơ thiết kế có thể phải tính đến:

• Tĩnh tải của kết cấu và vật liệu bao che.
• Hoạt tải sử dụng.
• Tải trọng máy móc.
• Tải trọng hàng hóa.
• Tải trọng cầu trục.
• Tải trọng gió.
• Tác động động hoặc rung từ thiết bị.
• Tải trọng của hệ thống MEP và các thiết bị treo.
• Các tác động đặc biệt khác nếu có.

Điểm quan trọng là tải trọng phải xuất phát từ công năng thực tế, không phải từ một thông số mẫu áp dụng cho mọi nhà xưởng.
Thiết kế khung thép
Đối với nhà xưởng khung thép, cần kiểm soát:

• Kích thước và khẩu độ.
• Lưới cột.
• Tiết diện cấu kiện.
• Liên kết.
• Độ ổn định.
• Chuyển vị.
• Khả năng chịu tải.
• Ảnh hưởng của cầu trục nếu có.
• Khả năng tích hợp hệ thống kỹ thuật.

Giải pháp kết cấu cần được tối ưu dựa trên yêu cầu thực tế, tránh cả hai trường hợp thiết kế thiếu khả năng chịu lực hoặc sử dụng vật liệu vượt quá nhu cầu.
Nền và móng
Nền nhà xưởng phải được thiết kế dựa trên tải trọng và điều kiện địa chất cụ thể.
Các khu vực đặt máy, kho hàng, đường xe nâng hoặc thiết bị có tải trọng lớn có thể có yêu cầu khác nhau.
Vì vậy, khảo sát địa chất và dữ liệu thiết bị cần được đưa vào quá trình thiết kế ngay từ đầu.

4. Quy Chuẩn Và Tiêu Chuẩn Đối Với Hệ Thống MEP​

MEP là nhóm hạng mục có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành của nhà máy.
Một thiết kế tốt không chỉ bảo đảm hệ thống hoạt động mà còn phải tính đến khả năng bảo trì, mở rộng và phối hợp với dây chuyền sản xuất.
Hệ thống điện
Cần xác định:

• Công suất thiết bị.
• Phụ tải hiện tại.
• Phụ tải dự kiến.
• Nguồn cấp điện.
• Phân phối điện.
• Thiết bị bảo vệ.
• Hệ thống tiếp địa.
• Chống sét.
• Khả năng mở rộng.

Công suất dự phòng cần được xác định dựa trên kế hoạch phát triển thực tế, thay vì áp dụng cứng một tỷ lệ phần trăm cho mọi dự án.
Cấp thoát nước
Hệ thống cấp thoát nước cần được tính toán theo:

• Nhu cầu sản xuất.
• Nhu cầu sinh hoạt.
• Nhu cầu PCCC.
• Lưu lượng thoát nước.
• Nước mưa.
• Nước thải sản xuất.
• Điểm đấu nối.

Đối với nhà máy có nước thải công nghiệp, phương án thu gom và xử lý phải được xác định theo đặc điểm sản xuất và quy định môi trường áp dụng.
Thông gió và điều hòa
Thông gió không chỉ liên quan đến sự thoải mái của người lao động mà còn có thể ảnh hưởng đến nhiệt độ, bụi, hơi và điều kiện sản xuất.
Tùy ngành nghề, cần xem xét:

• Thông gió tự nhiên.
• Thông gió cưỡng bức.
• Hút nhiệt.
• Hút bụi.
• Xử lý khí.
• Điều hòa.
• Kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm.

Với các ngành sản xuất đặc thù, giải pháp MEP cần được xây dựng dựa trên yêu cầu công nghệ thay vì áp dụng một mẫu chung.

5. Yêu Cầu Về Môi Trường​

Thiết kế nhà xưởng cần tính đến tác động môi trường ngay từ giai đoạn đầu, đặc biệt đối với những ngành phát sinh nước thải, khí thải, bụi, tiếng ồn hoặc chất thải đặc thù.
Các nội dung có thể cần xem xét gồm:

• Thu gom nước mưa.
• Thu gom nước thải sinh hoạt.
• Thu gom và xử lý nước thải sản xuất.
• Thông gió và kiểm soát khí thải.
• Kiểm soát bụi.
• Kiểm soát tiếng ồn.
• Khu vực lưu giữ chất thải.
• Hệ thống xử lý môi trường.

Không nên mặc định mọi nhà máy đều áp dụng cùng một quy chuẩn môi trường. Yêu cầu cụ thể phụ thuộc vào ngành nghề, loại chất thải và hình thức xả thải của dự án.

6. Tiêu Chuẩn Chiếu Sáng Và Điều Kiện Làm Việc​

Chiếu sáng nhà xưởng cần được tính toán dựa trên đặc điểm công việc và từng khu vực sử dụng.
Các khu vực sản xuất có yêu cầu quan sát chi tiết sẽ có yêu cầu chiếu sáng khác với kho, hành lang hoặc khu vực phụ trợ.
Giải pháp thiết kế có thể kết hợp:

• Chiếu sáng tự nhiên.
• Chiếu sáng nhân tạo.
• Mái lấy sáng phù hợp.
• Thiết bị chiếu sáng tiết kiệm năng lượng.
• Điều khiển chiếu sáng theo khu vực.

Mục tiêu không chỉ là đáp ứng mức chiếu sáng cần thiết mà còn tạo điều kiện làm việc phù hợp và kiểm soát chi phí vận hành.

Vì Sao Không Nên Chỉ Hỏi “Nhà Xưởng Phải Theo Quy Chuẩn Nào?”​

Một dự án nhà xưởng có thể đồng thời chịu sự chi phối của nhiều nhóm quy chuẩn, tiêu chuẩn và yêu cầu pháp lý.
Do đó, việc lập một danh sách văn bản rồi áp dụng máy móc là chưa đủ.
Trình tự hợp lý nên là:
Xác định công năng → xác định quy mô → xác định điều kiện khu đất → xác định yêu cầu sản xuất → xác định các quy chuẩn áp dụng → lựa chọn tiêu chuẩn thiết kế → triển khai phương án.
Ví dụ, nhà máy sản xuất thực phẩm sẽ có yêu cầu khác với nhà máy cơ khí. Kho hàng có đặc điểm khác với khu vực sản xuất. Nhà máy có hóa chất hoặc vật liệu dễ cháy sẽ có yêu cầu an toàn cháy khác với công trình có nguy cơ thấp hơn.
Vì vậy, thiết kế nhà xưởng đạt tiêu chuẩn phải là thiết kế đúng với dự án cụ thể, không phải thiết kế theo một bộ thông số chung.

Chủ Đầu Tư Cần Kiểm Tra Gì Trong Hồ Sơ Thiết Kế Nhà Xưởng?​

Trước khi phê duyệt hồ sơ, chủ đầu tư có thể sử dụng một số nhóm câu hỏi để kiểm tra:

Về quy hoạch​

• Công trình có phù hợp với chỉ tiêu quy hoạch của khu đất?
• Mật độ xây dựng và khoảng lùi đã được xác định đúng?
• Giao thông nội bộ có đáp ứng nhu cầu vận hành?
• Có đủ không gian cho hạ tầng và mở rộng?

Về công năng​

• Mặt bằng có phù hợp với dây chuyền?
• Luồng nguyên liệu và thành phẩm có hợp lý?
• Vị trí máy móc đã được xác định?
• Có đủ không gian lắp đặt và bảo trì?

Về kết cấu​

• Tải trọng máy móc đã được đưa vào tính toán?
• Nền và móng có phù hợp với điều kiện địa chất?
• Có yêu cầu đặc biệt về rung động?
• Có cầu trục hoặc thiết bị treo?

Về PCCC​

• Công năng và nguy cơ cháy đã được xác định?
• Phương án phân khoang cháy phù hợp?
• Lối thoát nạn đáp ứng yêu cầu?
• Đường cho xe chữa cháy có được kiểm tra?
• Giải pháp chịu lửa của kết cấu đã được xác định?

Về MEP​

• Công suất điện có đáp ứng nhu cầu?
• Vị trí cấp điện, nước, khí nén có phù hợp?
• Hệ thống thông gió có đáp ứng yêu cầu sản xuất?
• Các tuyến MEP đã được phối hợp với kết cấu?

Một bộ hồ sơ đầy đủ không chỉ là tập hợp bản vẽ. Quan trọng hơn là các bộ môn phải được phối hợp trên cùng một phương án công năng và cùng một cơ sở dữ liệu đầu vào.

Vai Trò Của Tổng Thầu Thiết Kế Thi Công Trong Việc Kiểm Soát Quy Chuẩn​

Đối với các dự án có nhiều yêu cầu kỹ thuật, mô hình tổng thầu thiết kế thi công có thể tạo thuận lợi cho việc liên kết giữa thiết kế và công trường.

Kiểm soát yêu cầu ngay từ giai đoạn đầu​

Tổng thầu có thể phối hợp các bộ môn để xác định yêu cầu về quy hoạch, kiến trúc, kết cấu, MEP và PCCC trước khi chốt phương án.
Điều này giúp hạn chế việc một bộ môn thay đổi dẫn đến phải sửa hàng loạt bộ môn khác.

Kiểm soát tính khả thi của thiết kế​

Một giải pháp thiết kế không chỉ cần phù hợp trên bản vẽ mà còn phải có khả năng thi công.
Đơn vị vừa thiết kế vừa tổ chức thi công có điều kiện đánh giá sớm về vật tư, cấu tạo, trình tự thi công và khả năng triển khai thực tế.

Kiểm soát thay đổi và chi phí​

Khi có thay đổi về công năng hoặc yêu cầu kỹ thuật, tổng thầu có thể đánh giá đồng thời ảnh hưởng đến thiết kế, khối lượng, vật tư, tiến độ và thi công.
Đây là cơ sở để chủ đầu tư đưa ra quyết định trước khi thay đổi được triển khai thực tế.

BIC – Thiết Kế Nhà Xưởng Từ Yêu Cầu Vận Hành Đến Công Trình Thực Tế​

Tuân thủ quy chuẩn không có nghĩa là áp dụng một danh sách thông số giống nhau cho mọi dự án.
Một phương án thiết kế nhà xưởng hiệu quả cần bắt đầu từ việc xác định đúng công năng, quy mô, dây chuyền sản xuất và điều kiện khu đất. Từ đó mới xác định các quy chuẩn, tiêu chuẩn và yêu cầu kỹ thuật phù hợp.
Đối với các nội dung như PCCC, quy hoạch, kết cấu hay môi trường, chủ đầu tư cũng cần kiểm tra văn bản áp dụng tại thời điểm lập hồ sơ và theo đặc điểm cụ thể của dự án. QCVN 06:2022/BXD hiện được áp dụng cùng Sửa đổi 1:2023; Bộ Xây dựng cũng tiếp tục có các hướng dẫn, giải đáp liên quan đến việc áp dụng quy chuẩn, cho thấy việc cập nhật quy định là một phần quan trọng của quá trình thiết kế.
BIC cung cấp giải pháp thiết kế xây dựng và thi công nhà xưởng, phối hợp các bộ môn từ kiến trúc, kết cấu, MEP đến PCCC và hạ tầng theo yêu cầu của từng dự án.
Thay vì chỉ tập trung vào việc “xây đúng bản vẽ”, BIC hướng đến kiểm soát toàn bộ phương án từ công năng – kỹ thuật – chi phí – tiến độ – khả năng thi công và vận hành.